Badanie w kierunku osteoporozy: które wybrać i kiedy jest bezpłatne

20 października 2026ok. 14 minutod zespołu redakcyjnego i ekspertów mybody®x

W tym artykule

Które badanie w kierunku osteoporozy jest właściwe?

Właściwym badaniem w kierunku osteoporozy jest pomiar gęstości kości metodą DXA, ponieważ zgodnie z wytycznymi rozpoznanie osteoporozy opiera się na niskiej gęstości kości (DVO, 2023). Pozostałe metody wymienione w zestawieniu uzupełniają ten pomiar, ale go nie zastępują (DVO, 2023).

Przegląd badań w kierunku osteoporozy

Osteoporoza oznacza zmniejszoną gęstość kości i zgodnie z IQWiG (2022) nie jest chorobą, lecz czynnikiem ryzyka złamań. Zgodnie z IQWiG (2022) zmniejszoną gęstość kości można wykryć za pomocą pomiaru gęstości kości, nazywanego przez specjalistów osteodensytometrią.

Osteoporozy się nie odczuwa — pisze IQWiG (2022). Według IQWiG (2022) często daje o sobie znać dopiero wtedy, gdy dojdzie do złamania kości. Dlatego osoby, które chcą wiedzieć, w jakim stanie są ich kości, nie mogą polegać na własnych odczuciach — potrzebują wyniku pomiaru.

Szukając badania w kierunku osteoporozy, szybko pojawia się pytanie, czy nie wystarczy badanie krwi. Odpowiedź brzmi: nie. O osteoporozie nie świadczy wynik badania krwi, lecz zmierzona gęstość mineralna kości (DVO, 2023). Wyniki badań krwi mają jednak swoje stałe miejsce w diagnostyce, tylko pełnią inną funkcję. Jaką, wyjaśniono w rozdziale poświęconym wynikom badań krwi.

Dlaczego DXA jest standardową metodą badania w kierunku osteoporozy?

Tylko za pomocą DXA można sprawdzić, czy występuje osteoporoza zgodnie z definicją WHO, ponieważ opiera się ona na wyniku pomiaru DXA (DVO, 2023).

DXA to skrót od absorpcjometrii rentgenowskiej o podwójnej energii, czyli metody wykorzystującej promieniowanie rentgenowskie. Wytyczne określają ją jako zalecaną metodę standardową i przewidują pomiar w odcinku lędźwiowym kręgosłupa oraz w obu biodrach (DVO, 2023). Według DVO (2023) jej pierwszym zadaniem jest sprawdzenie, czy występuje osteoporoza zgodnie z definicją WHO. Przegląd zaktualizowanych wytycznych potwierdza, że DXA pozostaje preferowaną metodą (Pfeil & Lange, 2024).

Dwie inne metody również pozwalają uzyskać dane o kościach: ilościowa ultrasonografia, w skrócie QUS, oraz tomografia komputerowa, w skrócie QCT. Według DVO (2023) ich wyników nie można przeliczyć na wartości DXA. Do oceny efektów leczenia można, z pewnymi zastrzeżeniami, stosować QCT obok DXA. W przypadku ultrasonografii nie zostało to zbadane lub zbadano to w niewystarczającym stopniu (DVO, 2023).

Ultrasonografia nie jest więc równoważną alternatywą dla DXA, lecz badaniem wstępnym stosowanym w szczególnych przypadkach. Wytyczne zalecają ją jako pierwszy krok tylko u określonych grup wysokiego ryzyka, u których wykonanie pomiaru DXA jest możliwe wyłącznie w utrudnionych warunkach (DVO, 2023). Według DVO (2023) nie ma nowszych badań dotyczących ultrasonografii.

Co pokazuje kalkulator ryzyka osteoporozy, taki jak FRAX?

Kalkulator ryzyka szacuje ryzyko złamań na podstawie czynników ryzyka, ale nie mierzy gęstości mineralnej kości (DVO, 2023).

FRAX to narzędzie obliczeniowe opracowane przez grupę roboczą WHO, zgodnie z DVO (2023). Na podstawie klinicznych czynników ryzyka, opcjonalnie uzupełnionych o gęstość mineralną kości szyjki kości udowej zmierzoną metodą DXA, szacuje ryzyko złamań (DVO, 2023). Wytyczne z 2023 roku skróciły przy tym analizowany okres: zamiast ryzyka złamań w ciągu dziesięciu lat uwzględniają ryzyko w ciągu trzech lat, dotyczące złamań szyjki kości udowej i kręgów (Pfeil & Lange, 2024). Kalkulator nie stawia diagnozy — opiera się ona na zmierzonej gęstości mineralnej kości (DVO, 2023).

Badanie gęstości kości to badanie lekarskie. Lekarz lub lekarka ocenia wynik łącznie z twoimi czynnikami ryzyka.

Jak działa badanie gęstości kości w kierunku osteoporozy?

Badanie gęstości kości określa, ile soli mineralnych zawiera kość, a wynik podaje jako wartość T (IQWiG, 2022). Podczas badania ciało jest poddawane działaniu niewielkiej dawki promieniowania rentgenowskiego (IQWiG, 2022).

Wartość T, po angielsku T-score, to liczba porównawcza: wartość T równa 0 odpowiada gęstości kości młodej, zdrowej osoby dorosłej w wieku od 20 do 30 lat (IQWiG, 2022). Do oceny stosuje się następujące progi, zgodnie z definicją WHO przytoczoną przez IQWiG (2022):

• Wartość T do −1: prawidłowa (IQWiG, 2022)
• Wartość T między −1 a −2,5: obniżona, tzw. osteopenia (IQWiG, 2022)
• Wartość T równa lub mniejsza niż −2,5: osteoporoza (IQWiG, 2022)

Wytyczne stosują ten sam próg −2,5 i stwierdzają, że definicja WHO opiera się na wyniku pomiaru DXA (DVO, 2023). Według DVO (2023) wartości T uzyskanej inną metodą pomiaru nie można zatem odnieść do tej skali.

Znaczenie ma też miejsce pomiaru. Według IQWiG (2022) gęstość kości najlepiej mierzyć w szyjce kości udowej. Wyniki z odcinka lędźwiowego kręgosłupa są mniej miarodajne, ponieważ z wiekiem trzony kręgów mogą ulegać zmianom również z innych przyczyn (IQWiG, 2022).

Według wytycznych istnieje silny związek między gęstością kości a ryzykiem złamania (DVO, 2023). Mimo to mniej niż połowie złamań u starszych kobiet towarzyszy obniżona gęstość kości, ponieważ większość złamań występuje przy wynikach pomiaru powyżej progu −2,5 (DVO, 2023).

Dla ciebie oznacza to, że prawidłowy wynik nie gwarantuje, że nie dojdzie do złamania, a nieprawidłowy nie jest jego pewnym sygnałem. Oprócz pomiaru wytyczne uwzględniają inne czynniki ryzyka, w tym wcześniejsze złamania i upadek w ciągu ostatniego roku (Pfeil & Lange, 2024).

Kiedy badanie w kierunku osteoporozy jest bezpłatne?

Jeśli badanie gęstości kości jest uzasadnione medycznie, ustawowe kasy chorych pokrywają jego koszty, zgodnie z IQWiG (2022). IQWiG (2022) podaje jako przykłady następujące sytuacje:

• Po złamaniu kości istnieje podejrzenie osteoporozy.
• Istnieje podwyższone ryzyko osteoporozy, na przykład po długotrwałym stosowaniu preparatów kortyzonowych.
• Rozważa się leczenie lekami na osteoporozę.

Według IQWiG (2022) niektóre gabinety oferują pomiar bez wskazań medycznych jako świadczenie odpłatne, tak zwaną indywidualną usługę zdrowotną (IGeL).

Czy warto wykonać badanie w kierunku osteoporozy, aby wykryć ją wcześnie?

U kobiet poniżej 65. roku życia, u których nie występują czynniki ryzyka, badanie może przynieść więcej szkód niż korzyści (IQWiG, 2022). Wczesne wykrywanie oznacza tu pomiar wykonywany bez objawów i bez konkretnego podejrzenia.

IQWiG (2022) wskazuje na dwie wady. Podczas pomiaru organizm jest narażony na niewielką dawkę promieniowania rentgenowskiego. A jeśli pomiar wykaże niską gęstość kości, może to budzić niepokój i sprawić, że ktoś z obawy przed złamaniem będzie mniej się ruszać; wówczas wczesne wykrywanie może wręcz zaszkodzić (IQWiG, 2022).

Według IQWiG (2022) korzyści z wczesnego wykrywania są niewystarczająco zbadane i budzą kontrowersje. Wartości i wady tego badania u młodszych kobiet i mężczyzn nie zostały dotąd ocenione w miarodajnych badaniach (IQWiG, 2022). Dlatego badanie bez konkretnego powodu nie jest automatycznie ostrożniejszym wyborem.

Jakie badania krwi wykonuje się w diagnostyce osteoporozy?

Zgodnie z wytycznymi diagnostyka obejmuje podstawowy zestaw badań laboratoryjnych, składający się z jedenastu parametrów krwi (DVO, 2023). Żaden z nich nie pokazuje gęstości kości, ale według IQWiG (2022) badanie krwi może pomóc wykluczyć inne choroby jako przyczynę utraty masy kostnej.

Dlaczego bada się krew, skoro chodzi o kości? Według wytycznych sama obniżona gęstość kości nie jest swoista dla osteoporozy; mogą ją powodować różne stany kliniczne (DVO, 2023). Jednym z nich jest osteomalacja, inna choroba kości, która również wiąże się z niskimi wynikami pomiaru gęstości kości. Według DVO (2023) podstawowe badania laboratoryjne mają między innymi pomóc w jej różnicowaniu w konkretnym przypadku.

Wytyczne określają mianem badań podstawowych badania laboratoryjne, które należy wykonać w ramach diagnostyki (DVO, 2023). Według DVO (2023) obejmują one te jedenaście parametrów:

• Wapń w surowicy
• Fosforany w surowicy
• Fosfataza alkaliczna (AP)
• Gamma-GT
• Klirens kreatyniny (GFR)
• Białko C-reaktywne (CRP)
• Odczyn Biernackiego (OB)
• Morfologia krwi
• TSH
• Sód w surowicy
• Elektroforeza białek w surowicy

Wytyczne wyraźnie zalecają oznaczenie zarówno CRP, jak i OB (DVO, 2023). Cały zestaw badań opiera się na konsensusie ekspertów, czyli zgodzie specjalistów, ponieważ w dużej mierze brakuje badań porównujących znaczenie poszczególnych wartości (DVO, 2023). Wyniki służą do różnicowania innych przyczyn; sama diagnoza osteoporozy opiera się na niskiej gęstości kości (DVO, 2023).

W artykule Wapń we krwi a kości wyjaśniono, co poziom wapnia we krwi mówi o kościach. Tutaj mowa o drodze do diagnozy.

Czy witamina D należy do badań krwi w kierunku osteoporozy?

Nie, 25-hydroksywitamina D, w skrócie 25-OH-witamina D, według wytycznych nie należy do podstawowego panelu badań laboratoryjnych (DVO, 2023). Należy ją oznaczać tylko w wybranych przypadkach, na przykład przy podejrzeniu osteomalacji (DVO, 2023).

Wytyczne jako powód podają również metody pomiaru: są one zbyt mało ustandaryzowane, a rozbieżność wyników może sięgać 30 procent (DVO, 2023). Jeśli Twój wynik został już oznaczony, w artykule przeczytasz, co oznacza wynik 25-OH-D3.

Żaden test mybody®x (MYBODY Lab GmbH) nie mierzy gęstości kości. VitalCheck firmy mybody®x określa z krwi włośniczkowej nie tylko poziom wapnia, lecz także fosforanów i 25-OH-witaminy D3; kosztuje 169,00 € (stan na 20.10.2026, cena może ulec zmianie). Nie zastępuje to pomiaru gęstości kości; wyniki pomagają przygotować się do rozmowy z lekarzem.

Kto powinien wykonać badanie w kierunku osteoporozy?

Wytyczne zalecają dalszą diagnostykę u kobiet po menopauzie i u mężczyzn od 50. roku życia, jeśli lekarka lub lekarz uzna czynniki ryzyka złamania za istotne (DVO, 2023). Od 70. roku życia należy zaoferować diagnostykę osteoporozy (DVO, 2023).

Wytyczne nazywają tę ocenę diagnostyką podstawową (DVO, 2023). Przed menopauzą i u mężczyzn poniżej 50. roku życia generalnie jej nie zalecają, ponieważ ryzyko złamania jest wtedy niskie (Pfeil & Lange, 2024). Wytyczne nie zalecają diagnostyki podstawowej także poza wymienionymi profilami ryzyka, z wyjątkiem rzadkich chorób (DVO, 2023). Według DVO (2023) niskie wyniki badania ultrasonograficznego lub QCT mogą natomiast być powodem do przeprowadzenia dalszej diagnostyki.

W modelu przedstawionym w wytycznych ryzyko złamania u kobiet w wieku 70 lat jest na tyle wysokie, że wskazane jest wykonanie badania gęstości kości, jeśli jego wyniki mają wpłynąć na leczenie (DVO, 2023). Model zakłada w tym wieku średnie trzyletnie ryzyko złamania kręgów i szyjki kości udowej na poziomie 3% (DVO, 2023). DVO (2023) zaleca też, by od 70. roku życia regularnie pytać o upadki, aby ocenić ryzyko kolejnego upadku.

Według IQWiG (2022) osteoporoza rozwija się zwykle dopiero po 50. roku życia, a jej częstość wzrasta z wiekiem (IQWiG, 2022). U kobiet utrata masy kostnej przyspiesza około 50. roku życia, gdy w okresie menopauzy obniża się poziom estrogenu, hormonu płciowego (IQWiG, 2022). Osoby zmagające się w tym okresie życia z bólem pleców znajdą wyjaśnienia w artykule o bólu pleców w okresie menopauzy.

Osteoporoza a wiek

Źródła: IQWiG (2022), DVO (2023)

Jakie czynniki ryzyka przemawiają za wykonaniem testu w kierunku osteoporozy?

Zgodnie z wytycznymi zasadność diagnostyki zależy od indywidualnego profilu ryzyka (DVO, 2023). IQWiG (2022) wskazuje przede wszystkim następujące modyfikowalne czynniki ryzyka:

• niska masa ciała w stosunku do wzrostu
• niedobór wapnia
• niedobór witaminy D
• brak aktywności fizycznej
• palenie tytoniu
• nadmierne spożycie alkoholu
• długotrwałe stosowanie leków zawierających kortyzon, na przykład przez kilka miesięcy

W artykule Niedobór witaminy D u kobiet opisano, jak może objawiać się niedobór witaminy D. Przegląd wytycznych wymienia też inne czynniki ryzyka, w tym (Pfeil & Lange, 2024):

• wcześniejsze złamania kręgów lub biodra
• upadek w ciągu ostatniego roku
• Niedowaga, czyli wskaźnik masy ciała (BMI) poniżej 20 kg/m² (Pfeil & Lange, 2024)
• Cukrzyca typu 1 lub 2 (Pfeil & Lange, 2024)

Jeśli dotyczy cię któryś z tych punktów, nie oznacza to rozpoznania, lecz jest powodem do rozmowy z lekarzem. Zgodnie z wytycznymi to lekarz ocenia, czy w twoim przypadku występuje istotny profil ryzyka (DVO, 2023).

Jakie są ograniczenia testów w kierunku osteoporozy?

Nawet standardowe badanie ma swoje ograniczenia: według IQWiG (2022) pomiar gęstości kości nie pozwala wiarygodnie przewidzieć prawdopodobieństwa złamania kości.

W przypadku badań przesiewowych bez konkretnych wskazań dodatkową kwestią jest to, że ich korzyści są według IQWiG (2022) niedostatecznie zbadane i budzą kontrowersje. Podstawowe badania laboratoryjne krwi opierają się na konsensusie ekspertów, a nie na badaniach porównawczych (DVO, 2023). Według DVO (2023) nie ma nowszych badań dotyczących ultrasonografii.

Źródła również mają swoją datę. Informacje o wytycznych zawarte w tym poradniku pochodzą z ich pełnej wersji z 2023 roku, a zaktualizowane wytyczne opublikowano w październiku 2023 roku (Pfeil & Lange, 2024). Informacja zdrowotna IQWiG jest aktualna na październik 2022 roku, a aktualizację zapowiedziano na 2026 rok (IQWiG, 2022). Dane dotyczące osób w wieku 70 lat opierają się na deklaracjach uczestników dużego badania (IQWiG, 2022).

Żaden test mybody®x nie mierzy gęstości kości. Badanie krwi pokazuje aktualny stan, a nieprawidłowy wynik nie oznacza automatycznie choroby. Gęstość kości mierzy się w gabinecie lekarskim.

Badanie w kierunku osteoporozy: co możesz teraz zrobić

Właściwym badaniem w kierunku osteoporozy jest pomiar gęstości kości metodą DXA, który wykonuje się w gabinecie lekarskim. Przed wizytą przejrzyj czynniki ryzyka wymienione w tym poradniku i zapisz, które z nich Cię dotyczą oraz czy zdarzyło Ci się złamać kość po lekkim upadku. Dzięki tej notatce lekarka lub lekarz łatwiej oceni, czy warto przeprowadzić u Ciebie diagnostykę. Badanie krwi uzupełnia pomiar, ale go nie zastępuje.

Często zadawane pytania

Czytaj dalej

Źródła

1. Dachverband Osteologie (DVO): Wytyczne S3 dotyczące osteoporozy, pełna wersja (stan na 2023 r.) – cdn.lmu-klinikum.de
2. IQWiG, gesundheitsinformation.de: Osteoporoza i złamania kości (stan na 2022 r.) – gesundheitsinformation.de
3. Pfeil A., Lange U.: Aktualizacja wytycznych DVO z 2023 r., Zeitschrift für Rheumatologie (stan na 2024 r.) – europepmc.org

Informacje o DXA i ultrasonografii opierają się na wytycznych [1], podobnie jak badania podstawowe i granice wieku przy kwalifikacji do diagnostyki. Wartość T i miejsce pomiaru pochodzą z informacji zdrowotnych IQWiG [2], podobnie jak informacje o wczesnym wykrywaniu i modyfikowalnych czynnikach ryzyka. Pozostałe czynniki ryzyka wskazane w wytycznych oraz przejście na ryzyko trzyletnie pochodzą z przeglądu [3]. Cena i wyniki pomiarów VitalCheck odpowiadają stanowi na 20.10.2026.