Glutation: działanie, skutki uboczne i potwierdzone fakty

20 października 2026około 15 minutautorzy: zespół redakcyjny i ekspercki mybody®x

W tym artykule

Czym jest glutation i gdzie organizm go wytwarza?

Glutation to niewielki związek zawierający siarkę, który organizm wytwarza samodzielnie: komórki łączą jego składniki w dwóch etapach enzymatycznych w cytoplazmie, czyli we wnętrzu komórki (Wu i in., 2004).

Czytając o glutationie, szybko natrafia się na kapsułki i infuzje. Tymczasem jego historia zaczyna się w organizmie: glutation nie musi pochodzić z zewnątrz, lecz jest wytwarzany przez same komórki. Jego składnikami są glutaminian i cysteina, do których jako trzeci dołącza glicyna (Wu i in., 2004).

Cysteinie zawdzięczamy siarkę. Według komisji RKI (2008) jej grupa tiolowa, czyli zawierająca siarkę grupa atomów, występuje również w glutationie. Wśród małych związków zawierających siarkę w komórkach zwierzęcych glutation jest najczęstszy (Wu i in., 2004).

Stężenie różni się w zależności od tkanki. Według Pastore i in. (2003) w tkankach ludzkich wynosi od 0,1 do 10 milimoli na litr. Najwyższe stężenie występuje w wątrobie i sięga 10 milimoli na litr (Pastore i in., 2003).

Związek z dietą jednak istnieje. Według Wu i in. (2004) badania na zwierzętach i ludziach pokazują, że odpowiednia ilość białka ma kluczowe znaczenie dla utrzymania stabilnego poziomu glutationu.

Glutation należy do przeciwutleniaczy, czyli substancji przeciwdziałających stresowi oksydacyjnemu; dokładniej wyjaśnia to kolejny rozdział. Osobny poradnik opisuje rolę, jaką odgrywają przeciwutleniacze w diecie.

Jaką funkcję pełni glutation w organizmie?

Glutation należy do przeciwutleniaczy występujących w organizmie: jego grupa tiolowa może bezpośrednio reagować z reaktywnymi związkami tlenu i azotu (Komisja RKI, 2008). Oprócz obrony antyoksydacyjnej Wu i in. (2004) wymieniają dwa inne obszary: przemianę składników odżywczych i regulację procesów komórkowych.

Znaczenie tego pojęcia wyjaśnia termin stres oksydacyjny. Według Komisji RKI (2008) reaktywne związki tlenu i azotu powstają w organizmie, a także są do niego dostarczane z zewnątrz. Gdy powstają w nadmiarze, mogą uszkadzać cząsteczki organizmu (Komisja RKI, 2008).

Według Komisji RKI (2008) w normalnych warunkach panuje równowaga dynamiczna między procesami oksydacyjnymi i antyoksydacyjnymi. Gdy równowaga przesuwa się na korzyść utleniaczy, czyli cząsteczek o działaniu oksydacyjnym, Komisja RKI (2008) mówi o stresie oksydacyjnym. Można to sobie wyobrazić jako bieżące rozliczenie: dopóki należności i zobowiązania się równoważą, wszystko działa, a stres zaczyna się wtedy, gdy przeważa strona oksydacyjna.

Miejsce glutationu w tym obrazie wyraźnie określiła Komisja „Metody i zapewnianie jakości w medycynie środowiskowej” przy Instytucie Roberta Kocha (2008).

Endogenny oznacza pochodzący z organizmu. Według Komisji RKI (2008) grupy tiolowe mogą reagować bezpośrednio ze związkami reaktywnymi. Pośrednio uczestniczą w tym procesie, gdy enzymy antyoksydacyjne, takie jak peroksydazy glutationowe, unieszkodliwiają określone związki reaktywne (Komisja RKI, 2008).

Trzeba jednak pamiętać o pewnym zastrzeżeniu. Według Wu i in. (2004) niedobór glutationu przyczynia się do stresu oksydacyjnego. Jednak, jak podaje Komisja RKI (2008), stwierdzenie, że stres oksydacyjny powoduje choroby, „wciąż jest jedynie hipotezą badawczą”.

Co selen ma wspólnego z glutationem?

Selen jest składnikiem peroksydaz glutationowych (Komisja RKI, 2008). Ten pierwiastek śladowy występuje w tych enzymach w postaci aminokwasu selenocysteiny i nadaje im status selenoprotein, które działają w organizmie antyoksydacyjnie (Komisja RKI, 2008).

Komisja uznaje suplementację selenem za zasadną, jeśli niedobór został potwierdzony (Komisja RKI, 2008). Więcej informacji o tym, jak działa selen w organizmie, można znaleźć w osobnym artykule.

Dla jasności: artykuł o stresie nitrozacyjnym skupia się na związkach azotu i ich pomiarze, a tutaj mowa o glutationie, substancji ochronnej. Więcej o stresie oksydacyjnym można przeczytać w artykule o stresie oksydacyjnym na co dzień.

Glutation jako suplement diety: co wiadomo o jego działaniu?

Badania wykazały konkretne wartości, ale ich wyniki są sprzeczne: po pojedynczej dawce poziom glutationu w osoczu nie wzrósł znacząco (Witschi i in., 1992), natomiast po sześciu miesiącach zasoby były większe (Richie i in., 2015). Badania te nie oceniały korzyści zdrowotnych.

Pierwsze pytanie brzmi, czy glutation przyjmowany doustnie w ogóle trafia do krwi. Witschi i in. (1992) podali siedmiorgu zdrowym ochotnikom pojedynczą dawkę, a następnie przez 270 minut oznaczali jego stężenie w osoczu. Ani poziom glutationu, ani jego składników budulcowych, cysteiny i glutaminianu, nie wzrósł znacząco, a więc różnica mieściła się w granicach przypadkowych wahań (Witschi i in., 1992).

Autorzy upatrują przyczyny w gamma-glutamylotransferazie, enzymie obecnym w jelitach i wątrobie, który rozkłada glutation (Witschi i in., 1992). Wnioskują, że pojedyncza dawka nie pozwala zwiększyć stężenia glutationu we krwi w klinicznie użytecznym stopniu (Witschi i in., 1992).

Dłuższe było badanie z udziałem 40 dorosłych bez ostrych ani przewlekłych chorób (Allen i Bradley, 2011). Przez cztery tygodnie przyjmowali glutation lub placebo, czyli preparat pozorowany (Allen i Bradley, 2011). Na koniec nie zmieniły się ani poziom glutationu, ani markery stresu oksydacyjnego, czyli wskaźniki, które mają go odzwierciedlać (Allen i Bradley, 2011).

Inny wynik przyniosło sześciomiesięczne badanie z udziałem 54 niepalących dorosłych (Richie i in., 2015). W grupie przyjmującej większą dawkę zasoby glutationu w komórkach krwi i osoczu były po tym czasie o 30–35 procent wyższe (Richie i in., 2015). Miesiąc po odstawieniu wróciły do wartości wyjściowej (Richie i in., 2015).

Jak to pogodzić? Oba dłuższe badania różnią się czasem trwania i miejscem pomiaru: Allen i Bradley (2011) oznaczali poziom glutationu w czerwonych krwinkach po czterech tygodniach, a Richie i in. (2015) mierzyli go po sześciu miesiącach w komórkach krwi i osoczu. Na podstawie tych badań nie da się ustalić, co wyjaśnia tę różnicę.

Trzy badania dotyczące kapsułek z glutationem

Podane ilości dotyczą warunków badań i nie są zaleceniami. Mierzono konkretne wskaźniki, a nie korzyści zdrowotne.

Czy glutation wpływa na skórę?

Jak podają Sonthalia i in. (2016), w przypadku rozjaśniania skóry przeprowadzono trzy randomizowane badania kontrolowane dotyczące doustnego lub miejscowego stosowania glutationu, ale kluczowe pytania pozostają bez odpowiedzi. Autorzy nie znaleźli dowodów na skuteczność wlewów (Sonthalia i in., 2016).

Rozjaśnianie skóry jest celem kosmetycznym. Sonthalia i in. (2016) wyjaśniają efekt rozjaśniający w ten sposób, że glutation bezpośrednio i pośrednio hamuje enzym tyrozynazę, który bierze udział w wytwarzaniu barwnika skóry.

Badanie randomizowane i kontrolowane oznacza, że grupa porównawcza nie otrzymuje glutationu, a o przydziale do grup decyduje losowanie. Przegląd uznaje te trzy badania za wskazujące na efekt rozjaśniający (Sonthalia i in., 2016). Zgodnie z tą samą pracą nie wiadomo, jak długo należałoby stosować glutation ani jak długo utrzymuje się jego działanie. Autorzy nie ustalają też, jak można byłoby je podtrzymać (Sonthalia i in., 2016).

Co wykazało badanie dotyczące wpływu kapsułek z glutationem na kolor skóry?

W tajlandzkim badaniu z udziałem 60 studentów medycyny po czterech tygodniach stwierdzono wyraźnie większe rozjaśnienie niż w grupie placebo tylko w dwóch z sześciu miejsc pomiaru (Arjinpathana & Asawanonda, 2012). Uczestnicy otrzymywali kapsułki z glutationem albo placebo.

Mierzono indeks melaniny, czyli wartość odczytywaną przez urządzenie, która określa ilość barwnika skóry, melaniny. W grupie przyjmującej glutation wartość ta spadła we wszystkich sześciu miejscach pomiaru, ale tylko po prawej stronie twarzy i na wystawionym na słońce lewym przedramieniu spadek był statystycznie istotnie większy niż w grupie placebo (Arjinpathana & Asawanonda, 2012). Sami autorzy mówią o rozjaśnieniu skóry u niewielkiej liczby uczestników (Arjinpathana & Asawanonda, 2012).

W przypadku wlewów sytuacja jest bardziej jednoznaczna. Wlewy z glutationem są popularne, jak podają Sonthalia i in. (2016), ale nie ma dowodów na ich skuteczność. Po zgłoszeniu działań niepożądanych filipiński urząd ds. leków publicznie ostrzegł przed tym zastosowaniem (Sonthalia i in., 2016).

Osoby, które chcą mieć jaśniejszą skórę, nie muszą się z tego tłumaczyć. Nierozstrzygnięte kwestie dotyczące czasu stosowania i trwałości efektów można jednak omówić podczas wizyty u dermatologa.

Jakie działania niepożądane może powodować L-glutation?

W badaniu trwającym cztery tygodnie kapsułki z glutationem i placebo były bardzo dobrze tolerowane, ale według autorów bezpieczeństwo długotrwałego stosowania nie zostało ustalone (Arjinpathana i Asawanonda, 2012). W przypadku wlewów dożylnych działania niepożądane doprowadziły do ostrzeżenia wydanego przez władze Filipin (Sonthalia i in., 2016).

Cztery tygodnie (Arjinpathana i Asawanonda, 2012) to krótki okres, jeśli chodzi o pytanie, które pojawia się dopiero przy dłuższym stosowaniu. Autorzy badania nad skórą wyraźnie zaznaczają, że bezpieczeństwo długotrwałego stosowania nie zostało potwierdzone i wymaga szerszych badań klinicznych (Arjinpathana i Asawanonda, 2012).

Przegląd Sonthalii i in. (2016) ocenia trzy randomizowane badania nad doustnym lub miejscowym stosowaniem glutationu jako wskazujące na dobry profil bezpieczeństwa. Jednocześnie autorzy dostrzegają rozbieżność między dowodami na skuteczność a dowodami na bezpieczeństwo (Sonthalia i in., 2016).

Osoby rozważające długotrwałe przyjmowanie kapsułek mogą poruszyć kwestię niepewności dotyczącej bezpieczeństwa długotrwałego stosowania podczas wizyty u lekarza rodzinnego. Taka rozmowa nie zastąpi badania, ale pozwoli uwzględnić indywidualną sytuację.

Glutation a wątroba: jaki jest między nimi związek?

Spośród ludzkich tkanek wątroba ma najwyższe stężenie glutationu, sięgające 10 milimoli na litr (Pastore i in., 2003). Nie ma dowodów na to, że kapsułki z glutationem wspierają wątrobę: w badaniu pilotażowym dotyczącym stłuszczenia wątroby nie było grupy porównawczej (Honda i in., 2017).

Honda i in. (2017) opisują glutation jako substancję ważną dla komórkowych układów detoksykacyjnych i antyoksydacyjnych. Wyjaśnia to, dlaczego wątroba odgrywa szczególną rolę w badaniach nad glutationem.

W badaniu pilotażowym z Japonii Honda i in. (2017) obserwowali 34 osoby z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby, zdiagnozowanym za pomocą USG. Najpierw wszyscy przez trzy miesiące zmieniali dietę i aktywność fizyczną, a następnie przez cztery miesiące przyjmowali glutation (Honda i in., 2017). Program ukończyło 29 uczestników, a po czterech miesiącach przyjmowania glutationu ich ALT, wskaźnik wątrobowy oznaczany we krwi, istotnie się obniżył (Honda i in., 2017).

To brzmi bardziej jednoznacznie, niż jest w rzeczywistości. Nie było grupy porównawczej, która realizowałaby ten sam program bez glutationu, a sami autorzy postulują przeprowadzenie dużych badań klinicznych, aby sprawdzić jego skuteczność (Honda i in., 2017). Małe badanie bez grupy porównawczej jest wskazówką, a nie dowodem (Honda i in., 2017).

Osobny artykuł wyjaśnia, co ALT i inne wartości mogą powiedzieć o wątrobie: co pokazują wyniki badań wątroby.

Czy można zbadać poziom glutationu?

Tak, glutation można oznaczyć w laboratorium; komisja RKI (2008) określa metody pomiaru jako „dobrze ugruntowane”. Uznaje jednak jednoznaczną interpretację wyników za trudną (komisja RKI, 2008).

Pastore i in. (2003) określają poziom glutationu jako bardzo czuły wskaźnik prawidłowego funkcjonowania komórek. Ich przegląd opisuje laboratoryjne metody badania próbek pobranych z organizmu człowieka, w tym metody wykorzystujące pomiar światła i fluorescencji (Pastore i in., 2003). Nowocześniejsza wówczas technologia aparatu była kosztowna i nie w pełni zautomatyzowana (Pastore i in., 2003).

Jak komisja RKI interpretuje wyniki pomiarów glutationu?

Ostrożnie: w przypadku badania pojedynczych osób w związku z problemem medycyny środowiskowej komisja zalicza glutation do kategorii IV (komisja RKI, 2008). Wymienia go jako marker zdolności antyoksydacyjnej, czyli tej strony, która przeciwstawia się utleniaczom.

Kategoria IV oznacza, według słów komisji RKI (2008): „Nie można zalecić danego działania, ponieważ nie ma wystarczających materiałów badawczych, a rozważania teoretyczne nie przemawiają za jego skutecznością”. Klasyfikacja ta dotyczy zagadnień medycyny środowiskowej, a nie każdego problemu medycznego (komisja RKI, 2008). Zanim wyniki pomiarów u poszczególnych osób z problemami dotyczącymi medycyny środowiskowej będzie można sensownie interpretować, komisja uznaje za konieczne przeprowadzenie dalszych badań (komisja RKI, 2008).

Test DNA NutriCare INFINITYNutriCare INFINITY DNA-Test firmy mybody®x (MYBODY Lab GmbH) zawiera raport o predyspozycjach do stresu oksydacyjnego, oparty na genach CAT i NQO1, w cenie 269,00 € (stan na 20.10.2026, cena może ulec zmianie). Nie mierzy glutationu, podobnie jak żaden inny test firmy mybody®x: opisuje warianty genów na podstawie próbki śliny, a nie aktualny poziom glutationu. Predyspozycje nie przesądzają o wyniku, a raport nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Jakie są granice wiedzy o glutationie?

Badania dotyczące suplementów glutationu są małe i krótkie: największe objęło 60 uczestników (Arjinpathana & Asawanonda, 2012), a najdłuższa kuracja trwała sześć miesięcy (Richie i in., 2015).

Najmniejsze było badanie jednorazowej dawki, w którym uczestniczyło siedem zdrowych osób (Witschi i in., 1992). Czterotygodniowe badanie dotyczące statusu glutationu objęło 40 dorosłych w USA (Allen & Bradley, 2011), a sześciomiesięczne badanie 54 osoby niepalące (Richie i in., 2015).

W badaniu stłuszczenia wątroby uczestniczyły 34 osoby i nie było grupy porównawczej, więc nie dowiedziono skuteczności (Honda i in., 2017). W badaniu skóry zmierzono za pomocą indeksu melaniny wartość odczytaną przez urządzenie, a nie stan zdrowia skóry (Arjinpathana & Asawanonda, 2012). Badania kapsułek również mierzyły zapasy i wartości we krwi, a nie korzyści zdrowotne.

Ograniczenia wynikają również z rodzaju i wieku przeglądów. Sonthalia i in. (2016) przygotowali przegląd narracyjny z Indii, a nie analizę systematyczną. Pastore i in. (2003) przedstawiają stan technik laboratoryjnych z 2003 roku. Komisja RKI (2008) opracowała tekst na potrzeby medycyny środowiskowej, a nie jako wytyczne dotyczące każdego badania.

Test DNA ma takie samo ograniczenie: nie mierzy żadnej substancji w organizmie, a więc także glutationu, lecz opisuje warianty genów.

Glutation: jakie są wnioski?

Glutation nie zaczyna się w kapsułce, lecz w komórce: organizm sam go wytwarza i wykorzystuje w obronie antyoksydacyjnej. Badania są sprzeczne co do tego, czy kapsułki zwiększają zapasy, a mierzone wartości dotyczyły krwi, nie korzyści zdrowotnych. Nie ma dowodów na to, że infuzje rozjaśniają skórę; w przypadku wątroby istnieje jedynie przesłanka z małego badania bez grupy porównawczej, a nie dowód (Honda i in., 2017). Osoby rozważające przyjmowanie glutationu najlepiej, by omówiły tę sytuację z lekarką lub lekarzem.

Często zadawane pytania

Czytaj dalej

Źródła

1. Komisja „Metody i zapewnianie jakości w medycynie środowiskowej” (RKI): Stres oksydacyjny i możliwości jego pomiaru z perspektywy medycyny środowiskowej, Bundesgesundheitsblatt (stan na 2008 r.) – edoc.rki.de
2. Wu G. i in.: Metabolizm glutationu i jego znaczenie dla zdrowia, Journal of Nutrition (stan na 2004 r.) – europepmc.org
3. Richie J. P. i in.: Randomizowane badanie kontrolowane dotyczące wpływu doustnej suplementacji glutationem na jego zasoby w organizmie, European Journal of Nutrition (stan na 2015 r.) – europepmc.org
4. Sonthalia S. i in.: Glutation jako środek rozjaśniający skórę: fakty, mity, dowody i kontrowersje, Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology (stan na 2016 r.) – europepmc.org

Twierdzenia dotyczące stresu oksydacyjnego i jego pomiaru opierają się na [1], a te dotyczące składników i białka na [2]. Badanie trwające sześć miesięcy to [3], a omówienie kwestii skóry i infuzji pochodzi z [4]. Pozostałe badania wymienione w tekście podano wraz z autorem i rokiem publikacji; można je znaleźć w Europe PMC. Cena i zawartość wymienionego testu DNA odpowiadają ofercie sklepu mybody®x z 20.10.2026; mogą ulec zmianie. Wszystkie źródła sprawdzono 20.10.2026.