Epigenetyka i trauma: co badania mówią o psychice i genach
4 października 2026około 16 minutautorstwa zespołu redakcyjnego i ekspertów mybody®x

Najważniejsze informacje
Według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) epigenetyka bada, jak komórki regulują aktywność genów bez zmiany sekwencji DNA. Badania wykazują zmienione wzorce metylacji po ciężkiej traumie oraz w przypadku depresji, na przykład w genie FKBP5, który reguluje reakcję na stres. Są to wyniki badań o ściśle określonych ograniczeniach, a nie test dla pojedynczej osoby. Według Heard i Martienssena (2014) nie wiadomo, czy zmiany epigenetyczne są przekazywane dzieciom u ludzi.
Według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) grupy metylowe przyłączone do genu wyciszają go, ale sekwencja DNA pozostaje taka sama.
Badanie ocalałych z Holokaustu objęło 32 osoby ocalałe i 22 ich dorosłych potomków, a metylacja zmieniała się u rodziców i dzieci w przeciwnych kierunkach (Yehuda i in., 2016).
W przypadku większości miejsc metylacji różnice we krwi nie pozwalają dobrze przewidzieć różnic w mózgu (Hannon i in., 2015).
W tym artykule
Czym jest epigenetyka i czym jest epigenom?
Epigenetyka bada, jak komórka reguluje aktywność swoich genów, nie ingerując w sekwencję elementów budujących DNA. Całość tych zmian regulacyjnych w genomie komórki nazywa się, według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021), epigenomem.
Pytanie kryjące się za tym tematem może być bardzo osobiste. Dziadkowie przeżyli wojnę lub ucieczkę, w rodzinie się o tym milczy i w pewnym momencie pojawia się myśl, czy coś takiego jest przekazywane w genach. Inni sami przeżyli coś trudnego i czytają, że doświadczenia pozostawiają ślady w DNA. Na oba pytania należy odpowiedzieć dokładnie, a trzeba zacząć od wyjaśnienia pojęć.
Według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) częstą zmianą epigenetyczną jest metylacja DNA. Jeśli do genu przyłączają się grupy metylowe, czyli niewielkie grupy chemiczne, gen zostaje wyciszony, a komórka nie produkuje już białka (NLM, 2021). Można to sobie wyobrazić tak: przepis w książce kucharskiej pozostaje słowo w słowo taki sam, ale karteczka z napisem „dziś nie” decyduje o tym, czy ktoś zacznie gotować.
Kolejnym elementem regulacji są histony — to drugie miejsce, w którym mogą zachodzić zmiany epigenetyczne. Według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) można je modyfikować przez dodawanie lub usuwanie grup chemicznych, na przykład metylowych lub acetylowych.
Ponadto wzorce epigenetyczne różnią się u poszczególnych osób, a nawet w obrębie jednego organizmu (NLM, 2021). MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) wymienia dietę i kontakt z substancjami szkodliwymi jako czynniki środowiskowe, które mogą wpływać na epigenom. Podczas podziału komórki zmiany epigenetyczne mogą być również zachowywane z jednej komórki w kolejnej (NLM, 2021).
Podstawowe pojęcia i ograniczenia tej dziedziny szerzej wyjaśnia artykuł Czym jest epigenetyka? O tym, jak komórki włączają i wyłączają geny, przeczytasz w artykule o ekspresji genów. Tutaj skupiamy się na węższym zagadnieniu: wynikach badań dotyczących traumy i zdrowia psychicznego.
Potwierdzone źródło
„Epigenetyka bada, w jaki sposób komórki regulują aktywność genów bez zmiany sekwencji DNA”.
Narodowa Biblioteka Medyczna (NLM), MedlinePlus Genetics
„Czym jest epigenetyka?”, 2021 · tłumaczenie z języka angielskiego
Epigenetyka i trauma: co pokazują badania dotyczące FKBP5?
Dwa badania wykazały zmiany metylacji genu FKBP5 po traumie: jedno po traumie w dzieciństwie (Klengel i in., 2013), a drugie u osób ocalałych z Holokaustu i ich dzieci (Yehuda i in., 2016). Oba wyniki mają ograniczenia, które należy uwzględnić.
Co wykazało badanie dotyczące traumy w dzieciństwie i FKBP5?
Według Klengla i in. (2013) FKBP5 jest ważnym regulatorem układu hormonów stresu, czyli hormonalnej reakcji organizmu na obciążenie. Zespół badawczy opisał wariant genu, który zwiększał ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych związanych ze stresem w dorosłości (Klengel i in., 2013). Mechanizm obejmował demetylację, czyli usunięcie grup metylowych z odcinków genu reagujących na hormony stresu.
Kluczowe znaczenie ma tu warunek. Według Klengla i in. (2013) demetylacja wystąpiła tylko u nosicieli tego konkretnego wariantu i tylko po traumie w dzieciństwie. Wynik wskazuje więc na interakcję predyspozycji i traumy w dzieciństwie, a nie na skutek samej traumy. Badanie nie dotyczyło przekazywania tych zmian dzieciom.
Co wykazało badanie dotyczące Holokaustu, traumy i metylacji?
Yehuda i in. (2016) zmierzyli metylację w genie FKBP5 u 32 osób ocalałych z Holokaustu i 22 dorosłych potomków. Grupę porównawczą stanowiły demograficznie podobne grupy kontrolne, obejmujące 8 rodziców i 9 potomków (Yehuda i in., 2016). W badaniach tak ściśle określoną grupę uczestników nazywa się kohortą — jest to grupa osób badana wspólnie.
W pojedynczym miejscu pomiarowym w genie metylacja była wyższa u osób ocalałych, a niższa u ich potomków (Yehuda i in., 2016). Autorzy uznają to za pierwszy dowód związku między traumą rodziców sprzed poczęcia a zmianami epigenetycznymi widocznymi u rodzica i dziecka. Sami mówią o możliwym wglądzie — w oryginale „potential insight” — w to, jak ciężka trauma może oddziaływać w ciągu jednego pokolenia.
Równie istotne są ograniczenia. Grupy kontrolne są bardzo małe, a wynik dotyczy jednego miejsca w jednym genie. Ponadto zmiana u rodziców i dzieci przebiega w przeciwnych kierunkach. Wykazano związek obserwowany w ciągu jednego pokolenia, a nie drogę dziedziczenia przez komórki rozrodcze, czyli komórki jajowe i plemniki.
Najważniejszy wniosek
Związek obserwowany w ciągu jednego pokolenia nie oznacza jeszcze drogi dziedziczenia.
FKBP5 pojawia się także w innym artykule, poświęconym osi stresu i DNA. Tam głównym tematem są oś stresu i wariant genu FKBP5 jako regulatory, a tutaj — wyniki badań nad metylacją i ich ograniczenia.
Epigenetyka w PTSD i depresji: co pokazują przeglądy?
Według Zannas i in. (2015) coraz więcej wyników badań z udziałem ludzi wskazuje na rolę regulacji epigenetycznej w zespole stresu pourazowego (PTSD). W przypadku depresji systematyczny przegląd 67 badań wykazał ogółem związki z metylacją DNA (Li i in., 2019).
Co badacze wiedzą o epigenetyce w PTSD?
Zannas i in. (2015) podsumowują stan wiedzy na temat PTSD następująco: coraz więcej wyników badań z udziałem osób z PTSD wskazuje na rolę epigenetycznej regulacji określonych genów i szlaków sygnałowych w rozwoju tego zaburzenia. Sformułowanie „wskazuje na rolę” jest ostrożne i nie oznacza stwierdzenia związku przyczynowo-skutkowego.
Potwierdzają to między innymi, według Zannas i in. (2015), badania nad warunkowaniem strachu u gryzoni. Takie eksperymenty nazywa się modelem zwierzęcym: są to badania na zwierzętach, których wyniki mają dostarczyć wskazówek dotyczących ludzi. Sami Zannas i in. (2015) wskazują, że stopień, w jakim ustalenia molekularne można przenosić z jednego gatunku na inny, stanowi istotne ograniczenie.
Zannas i in. (2015) wskazują również dwa inne ograniczenia. Zmiany epigenetyczne są swoiste dla tkanek, czyli różnią się w zależności od tkanki (Zannas i in., 2015). Ponadto PTSD definiuje się na podstawie jej obrazu klinicznego. Jako rozwiązanie Zannas i in. (2015) proponują badania łączące tkanki mózgowe osób zmarłych z modelami zwierzęcymi oraz śledzące zmiany u osób żyjących na przestrzeni czasu.
Co pokazują badania nad metylacją i depresją?
Li i in. (2019) zebrali 67 badań w ramach przeglądu systematycznego, czyli analizy literatury naukowej przeprowadzonej według ustalonych zasad. Najczęściej badano pełną krew, czyli krew zawierającą wszystkie jej składniki (Li i in., 2019). Badania znacznie różniły się metodami i sposobem organizacji.
Ogólnie rzecz biorąc, przegląd wykazał, że zmiany metylacji DNA były powiązane z depresją, czyli występowały wraz z nią (Li i in., 2019). Wyniki dotyczące genów oznaczonych skrótami NR3C1 i OXTR, które badało zaledwie kilka prac, były niejednoznaczne (Li i in., 2019). Autorzy apelują o więcej badań podłużnych, które śledzą te same osoby na przestrzeni czasu i stosują jednolite metody laboratoryjne (Li i in., 2019).
Na ile wiarygodne są wyniki badań nad epigenetyką i traumą?
Należy traktować je poważnie, ale ich zakres jest ograniczony. W wynikach powracają cztery zastrzeżenia, z których część wskazują sami badacze.
Jak duże były badania
32 / 22
Ocaleni z Holokaustu i ich dorosłe dzieci w badaniu FKBP5 (Yehuda i in., 2016)
67
Badania dotyczące metylacji i depresji uwzględnione w przeglądzie systematycznym (Li i in., 2019)
122
Osoby, od których pobrano próbki pełnej krwi i czterech regionów mózgu (Hannon i in., 2015)
Źródło: Yehuda i in., 2016; Li i in., 2019; Hannon i in., 2015
Krew zamiast mózgu. Hannon i in. (2015) zmierzyli metylację w pełnej krwi i czterech regionach mózgu tych samych 122 osób. W przypadku większości miejsc metylacji różnice we krwi nie pozwalają dobrze przewidzieć różnic w mózgu (Hannon i in., 2015). Badania krwi dostarczają jedynie ograniczonych informacji o mechanizmach leżących u podłoża chorób, w których kluczową rolę odgrywa mózg, w przypadku większości genomu (Hannon i in., 2015).
Małe grupy. W badaniu dotyczącym Holokaustu grupy kontrolne liczyły 8 i 9 osób (Yehuda i in., 2016). To bardzo małe grupy porównawcze, a wynik dotyczy jednego miejsca pomiaru.
Modele zwierzęce. W przypadku PTSD część dowodów pochodzi z badań na gryzoniach (Zannas i in., 2015). Ci sami autorzy wskazują, że przenoszenie wyników molekularnych między gatunkami stanowi istotne ograniczenie.
Związek zamiast przyczyny. Przegląd dotyczący depresji opisuje korelacje, czyli współwystępowanie (Li i in., 2019). Nie można było przeprowadzić metaanalizy, czyli statystycznego zbiorczego opracowania wszystkich wyników, ponieważ badania zbyt mocno się różniły (Li i in., 2019).
Pięć badań i ich ograniczenia
| Badanie | Bada | Nie wykazuje |
|---|---|---|
| Yehuda i in., 2016 | Metylacja genu FKBP5 u 32 osób, które przeżyły Holokaust, i 22 dorosłych potomków; grupy kontrolne liczyły 8 i 9 osób (Yehuda i in., 2016) | Brak drogi dziedziczenia przez komórki rozrodcze; wynik dotyczy jednego miejsca pomiaru, a kierunek u rodziców i dzieci jest przeciwny |
| Klengel i in., 2013 | Demetylacja genu FKBP5 u nosicieli wariantu genu po traumie w dzieciństwie | Brak efektu samej traumy, jedynie jej interakcji z wariantem genu; brak przekazywania dzieciom |
| Zannas i in., 2015 | Przegląd epigenetyki PTSD, oparty na badaniach gryzoni | Nie określa związku przyczynowo-skutkowego; przenoszenie wyników między gatunkami pozostaje trudne |
| Li i in., 2019 | Przegląd systematyczny 67 badań nad metylacją i depresją, najczęściej w pełnej krwi (Li i in., 2019) | Nie przeprowadzono metaanalizy, ponieważ badania zbyt się różniły; opisano związki, nie przyczyny |
| Hannon i in., 2015 | Metylacja w pełnej krwi i czterech obszarach mózgu u 122 osób (Hannon i in., 2015) | Nie jest to badanie traumy ani depresji; dotyczy większości, ale nie wszystkich miejsc pomiaru |
Źródła: Yehuda i in., 2016; Klengel i in., 2013; Zannas i in., 2015; Li i in., 2019; Hannon i in., 2015, w każdym przypadku na podstawie podsumowania badania.
Czy trauma jest przekazywana epigenetycznie dzieciom i wnukom?
U ludzi nie jest to jasne. Heard i Martienssen (2014) uznają za niejasny zasięg dziedziczenia epigenetycznego u ludzi i stwierdzają, że jak dotąd niewiele przemawia za jego skutkami dla zdrowia człowieka w kolejnych pokoleniach.

Pomagają tu dwa pojęcia. „Międzypokoleniowy” (intergenerational) oznacza, że zmiana występuje u rodziców i ich dzieci. „Transgeneracyjny” (transgenerational) oznacza, że wykracza poza następne pokolenie. Badania na ten temat często dotyczą efektów w następnym, a nie w dalszych pokoleniach i rzadko wykluczają zmiany DNA jako ich przyczynę (Heard i Martienssen, 2014).
U zwierząt wykazano udział mechanizmów epigenetycznych w przekazywaniu skutków stresu, u ludzi nie: tak Yehuda i in. (2016) opisują stan wiedzy przed własnym badaniem. Ich wynik dotyczy rodziców i dzieci, czyli jednego pokolenia, i pochodzi z małej kohorty.
U ssaków oznaczenia epigenetyczne są dwukrotnie dokładnie usuwane: we wczesnym zarodku i w linii płciowej, czyli na drodze prowadzącej do komórek rozrodczych (Heard i Martienssen, 2014). Według Heard i Martienssen (2014) te dwa etapy usuwania pozostawiają niewiele miejsca na dziedziczenie oznaczeń epigenetycznych. Dziedziczenie epigenetyczne może jednak występować, zwłaszcza u roślin, a u niektórych zwierząt, takich jak nicienie, przekazywane mogą być również nabyte stany (Heard i Martienssen, 2014). Według Heard i Martienssen (2014) u ssaków na ogół brakuje dowodów, że dziedziczenie przez pokolenia ma podłoże epigenetyczne.
Dla osób obawiających się, że ich własne doświadczenia zostaną przekazane dzieciom przez geny, oznacza to, że badanie dotyczące Holokaustu jest małe i opisuje związek obejmujący jedno pokolenie (Yehuda i in., 2016). W przypadku skutków obejmujących kilka pokoleń Heard i Martienssen (2014) widzą jak dotąd niewiele dowodów u ludzi; w oryginale „little support”.
Weryfikacja mitu: trauma, geny i myśli
Powszechne
„Trauma jest przekazywana dzieciom i wnukom przez geny”.
Potwierdzone
Epigenetyczne przekazywanie skutków stresu wykazano u zwierząt, ale nie u ludzi (Yehuda i in., 2016). U ssaków dwa etapy usuwania oznaczeń we wczesnym zarodku i w linii płciowej pozostawiają niewiele miejsca na dziedziczenie oznaczeń epigenetycznych (Heard i Martienssen, 2014).
Powszechne
„Myślami można przepisać na nowo geny”.
Potwierdzone
Według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) epigenetyka reguluje aktywność genów, nie zmieniając sekwencji DNA. Według Heard i Martienssen (2014) nie wiadomo, czy uczucia mają wpływ na kolejne pokolenia; jak dotąd niewiele przemawia za tym w przypadku ludzi.
Zmiana genów za pomocą myśli: co może zmienić epigenetyka?
Epigenetyka zmienia aktywność genów, a nie ich sekwencję (NLM, 2021). Osoba, która chce „przepisać na nowo” swoje geny, ma na myśli sekwencję, a ta pozostaje taka sama przy zmianach epigenetycznych, jak podaje MedlinePlus Genetics (NLM, 2021).
Po trudnym doświadczeniu zrozumiałe jest przekonanie, że myśli mogą zmieniać własne geny. Daje ono poczucie kontroli nad czymś, co wydaje się poza naszą kontrolą. Źródła przywołane w tym artykule opisują coś bardziej ograniczonego.
MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) precyzyjnie opisuje, co faktycznie zmienia epigenetyka: grupy metylowe wyłączają gen, a histony mogą ulegać zmianom przez dodawanie lub usuwanie grup chemicznych. Sekwencja DNA pozostaje przy tym taka sama. Jako przykłady wpływu środowiska na epigenom źródło podaje dietę i zanieczyszczenia (NLM, 2021). Artykuł o czynnikach endogennych i egzogennych porządkuje wiedzę o tym, jak łączą się wpływy wewnętrzne i zewnętrzne.
Heard i Martienssen (2014) wprost stawiają pytanie, czy nawet uczucia mogą wpływać na geny potomstwa. Środowisko może wpływać na aktywność genów, ale skutki utrzymujące się przez pokolenia to według Heard i Martienssen (2014) odrębna kwestia. Autorzy podkreślają, że nie wiadomo, jak daleko sięga dziedziczenie epigenetyczne u ludzi.
Najważniejsze informacje z rozdziału
Według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) epigenetyka reguluje aktywność genów, nie zmieniając sekwencji DNA. To samo źródło wymienia dietę i zanieczyszczenia jako czynniki środowiskowe wpływające na epigenom. Według Heard i Martienssen (2014) nie wiadomo, czy uczucia wpływają na kolejne pokolenia; autorzy wskazują, że jak dotąd istnieje na to niewiele dowodów.
Czy test DNA ze śliny mierzy epigenetykę?
Według naszej oceny nie. Test DNA ze śliny, taki jak opisany niżej, odczytuje warianty DNA, czyli tak zwany genotyp, a nie znaczniki epigenetyczne, takie jak metylacja.
Genotyp to zestaw określonych wariantów DNA występujących u danej osoby w wyznaczonych miejscach. Odczytuje się go za pomocą genotypowania SNP, metody sprawdzającej z góry ustalone pojedyncze pozycje DNA. Sekwencjonowanie całego genomu odczytuje natomiast cały genom. Różnice między tymi metodami wyjaśnia artykuł Genotypowanie czy sekwencjonowanie.
Wyniki dotyczące metylacji opisane w powyższych rozdziałach pochodzą z badań naukowych. W tym artykule metylacja jest wynikiem badań, a nie testem.
Jednym z takich testów śliny jest test DNA Longevity | ALL IN ONE firmy mybody®x (MYBODY Lab GmbH), w cenie 369,00 € (stan na 04.10.2026, cena może ulec zmianie). Analizuje warianty DNA z próbki śliny za pomocą genotypowania SNP, a nie sekwencjonowania całego genomu. Według naszej oceny nie mierzy znaczników epigenetycznych. Test nie zastępuje badania lekarskiego. Nie informuje o chorobach ani nie stawia diagnozy.
Gdzie szukać pomocy, jeśli temat traumy jest dla Ciebie obciążający?
Jeśli ten temat wywołuje w Tobie niepokój, możesz z kimś o tym porozmawiać. TelefonSeelsorge jest dostępna pod numerami 0800 1110111 / 0800 1110222 lub 116 123, a według własnych informacji można dzwonić „dniem i nocą” oraz „bezpłatnie i anonimowo” (TelefonSeelsorge, 2026). W celu osobistej rozmowy możesz zwrócić się do lekarza rodzinnego lub gabinetu psychoterapeutycznego. W nagłym zagrożeniu dzwoń pod numer alarmowy 112.
Ograniczenia: czego badania epigenetyczne nad traumą nie pokazują
Najważniejsze ograniczenia wskazują same źródła. Dotyczą one przede wszystkim badanej tkanki oraz możliwości przenoszenia wyników badań na zwierzętach na ludzi.
Tkanka. Zmiany epigenetyczne są swoiste dla danej tkanki (Zannas i in., 2015). W przypadku większości miejsc metylacji krew niewiele mówi o mózgu (Hannon i in., 2015).
Definicja. Według Zannas i in. (2015) fakt, że PTSD definiuje się na podstawie jej obrazu klinicznego, jest jednym z istotnych ograniczeń badań.
Zwierzęta i ludzie. Według Zannas i in. (2015) przenoszenie ustaleń molekularnych między gatunkami nadal jest trudne.
Dziedziczenie. Według Heard i Martienssena (2014) nie wiadomo, w jakim stopniu dziedziczenie epigenetyczne zachodzi u ludzi.
Test. Test DNA ze śliny, taki jak wspomniany wyżej, odczytuje genotyp. Według naszej oceny nie mierzy on znaczników epigenetycznych i nie pozwala postawić diagnozy.
Czy trauma pozostawia ślady w genach?
Badania wskazują na związki między traumą a metylacją poszczególnych genów, ale ich ograniczenia dotyczą tkanek i liczebności grup. Według Heard i Martienssena (2014) nie wiadomo, czy takie ślady są dziedziczone u ludzi przez pokolenia. Chodzi więc o regulację genów, a nie o ich sekwencję. Istnieją wyniki, które należy traktować poważnie, ale uczciwa odpowiedź uwzględnia też ich ograniczenia.
Najczęściej zadawane pytania
Co epigenetyka ma wspólnego z psychologią?
Epigenetyka dotyka zagadnienia, którym zajmuje się także psychologia: współdziałania predyspozycji i środowiska. Według Klengel i in. (2013) szerokie zainteresowanie wzbudziło odkrycie, że oba te czynniki wspólnie wpływają na ryzyko zaburzeń psychicznych, ale mechanizmy molekularne nie były znane. Epigenetyka zajmuje się właśnie tym zagadnieniem, badając, jak komórki regulują aktywność genów (MedlinePlus Genetics, NLM, 2021). Przykładem takiego współdziałania wariantu genu FKBP5 i traumy z dzieciństwa są wyniki badania Klengel i in. (2013).
Czy depresja ma związek z epigenetyką?
Tak, jako dziedzina badań. Systematyczny przegląd 67 badań wykazał ogółem związki między zmianami metylacji DNA a depresją (Li i in., 2019). Metody i schematy badań były zbyt różne, by obliczyć zbiorczy wynik dla wszystkich badań (Li i in., 2019). Najczęściej badano pełną krew (Li i in., 2019), a według Hannon i in. (2015) krew niewiele mówi o mózgu w przypadku większości miejsc metylacji.
Czy można ponownie usunąć znaczniki epigenetyczne?
W komórce zmiany epigenetyczne nie są niezmienne: według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) histony można modyfikować przez dodawanie lub usuwanie grup chemicznych. U ssaków znaczniki są ponadto dokładnie usuwane w dwóch rundach: we wczesnym zarodku i w linii płciowej (Heard i Martienssen, 2014). Z drugiej strony zmiany epigenetyczne mogą być przekazywane z komórki do komórki podczas podziału komórkowego (NLM, 2021). Z tych ustaleń nie wynika sposób na celową zmianę wzorców po traumie.
Czym różnią się genetyka i epigenetyka?
Genetyka opisuje sekwencję DNA i jej warianty. Epigenetyka bada, według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021), jak komórki regulują aktywność genów bez zmieniania tej sekwencji. Test DNA ze śliny, taki jak opisany w artykule, działa na poziomie genetycznym: za pomocą genotypowania SNP sprawdza wcześniej określone pojedyncze pozycje DNA. Zgodnie z naszą oceną nie odczytuje znaczników epigenetycznych. W odniesieniu do tego, co odczytuje, warto zapamiętać: predyspozycja nie oznacza przesądzonego wyniku.
Czy wzorce epigenetyczne są takie same u wszystkich ludzi?
Nie. Według MedlinePlus Genetics (NLM, 2021) wzorce różnią się między ludźmi. Różnią się także w obrębie jednego organizmu, między tkankami, a nawet między komórkami tej samej tkanki (NLM, 2021). Hannon i in. porównali krew i mózg tych samych osób: w przypadku większości miejsc metylacji różnice we krwi nie pozwalały dobrze przewidzieć różnic w mózgu (Hannon i in., 2015). Według autorów część podobieństw między tkankami ma podłoże genetyczne (Hannon i in., 2015).
Następny krok
Czym jest epigenetyka, a czym nie jest
Podstawowe pojęcia i ograniczenia epigenetyki opisano w osobnym artykule, który można przeczytać w spokoju.
Przeczytaj podstawy epigenetyki Czy istnieją dobre i złe geny? Dlaczego „korzystne” i „niekorzystne” mają znaczenie tylko w odniesieniu do środowiska i cechyCzytaj dalej
Źródła
- National Library of Medicine, MedlinePlus Genetics: Czym jest epigenetyka? (stan na 2021 r.) – medlineplus.gov
- Zannas A. S. i in.: Epigenetyka zespołu stresu pourazowego, Biological Psychiatry (2015) – europepmc.org
- Hannon E. i in.: Międzyosobnicze zróżnicowanie metylomu we krwi, korze mózgowej i móżdżku, Epigenetics (2015) – europepmc.org
- Heard E., Martienssen R. A.: Międzypokoleniowe dziedziczenie epigenetyczne: mity i mechanizmy, Cell (2014) – europepmc.org
Definicje, metylacja, histony i wpływ środowiska opierają się na [1], ustalenia i ograniczenia dotyczące PTSD na [2], porównanie krwi i mózgu na [3], a przekazywanie międzypokoleniowe na [4]. Badania Yehudy i in. (2016) oraz Klengela i in. (2013) są przywołane w tekście wraz z nazwiskami autorów i rokiem, podobnie jak przegląd Li i in. (2019); informacje dotyczące TelefonSeelsorge pochodzą z telefonseelsorge.de (2026). Informacje o wymienionym teście mybody®x: stan na 04.10.2026.
Zespół redakcyjny i ekspertów mybody®x
Epigenetyka Zdrowie psychiczne
Ten artykuł przygotował zespół redakcyjny i ekspertów mybody®x oraz zweryfikował na podstawie wymienionych źródeł. Więcej informacji o zespole znajdziesz na stronie autorów.
Opublikowano 04.10.2026 · Ostatnia aktualizacja: 04.10.2026
Treści służą celom informacyjnym i nie zastępują porady lekarskiej, diagnozy ani leczenia.
Nasze produkty nie są przeznaczone do diagnozowania, leczenia ani zapobiegania chorobom.
Analiza DNA służy poradnictwu w zakresie odżywiania i stylu życia. Nie jest metodą diagnostyczną, nie pozwala przewidywać chorób i nie zastępuje badania ani konsultacji lekarskiej. Warianty genetyczne opisują prawdopodobieństwa w grupach populacyjnych, a nie przesądzają o sytuacji konkretnej osoby.
Zdjęcia w tym artykule zostały wygenerowane przez AI, przedstawione osoby nie są prawdziwe.
