Testy jelitowe i mikrobiomowe: wskaźniki, metodologia i podstawa naukowa

Czego dotyczą badania jelit i mikrobiomu

Mikrobiom jelitowy to ogół bilionów mikroorganizmów żyjących w jelitach. Human Microbiome Project wykazał, że skład mikrobiomu znacznie różni się u zdrowych osób i nie istnieje jeden „normalny” mikrobiom [1]. Test mikrobiomu określa, jakie grupy bakterii występują i w jakich proporcjach, a następnie na tej podstawie wyznacza wskaźniki, takie jak różnorodność bakterii, lub sygnalizuje możliwe zaburzenie równowagi (dysbiozę).

Badania wskazują na związki między składem mikrobiomu a dietą, metabolizmem i funkcjonowaniem układu odpornościowego [2]. Bakterie wytwarzają na przykład z błonnika pokarmowego krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak maślan, które mają istotne znaczenie dla błony śluzowej jelita [4]. Są to głównie zależności statystyczne – wskazują na pewne wzorce, ale rzadko dowodzą jednoznacznych związków przyczynowo-skutkowych u poszczególnych osób.

Na tej stronie wyjaśniono, jakie wskaźniki dostarcza test mikrobiomu, na jakich badaniach opiera się ich interpretacja, jak przetwarzana jest próbka kału i – co równie ważne – jakie są ograniczenia. Towarzystwa naukowe jak dotąd ostrożnie oceniają wartość kliniczną takich testów [6].

Omówienie analizowanych wskaźników

Według dostawcy test Complete obejmuje ponad 1 500 gatunków bakterii i kilka obszarów funkcjonalnych. Wszystkie wskaźniki to statystyczne interpretacje oparte na badaniach mikrobiomu, a nie indywidualne diagnozy.

Szczegółowe omówienie wskaźników

Różnorodność bakterii

Różnorodność określa, ile gatunków bakterii występuje i jak równomiernie są one rozłożone. Human Microbiome Project wykazał, że zdrowi ludzie mają bardzo różne, ale podobne pod względem funkcji mikrobiomy [1]. W niektórych badaniach niska różnorodność jest wiązana z niekorzystnymi wzorcami – pojedynczy wynik różnorodności nie stanowi jednak oceny stanu zdrowia.

Enterotypy

Arumugam i współpracownicy opisali, że mikrobiomy można z grubsza podzielić na grupy w zależności od dominujących rodzajów bakterii (enterotypy) [3]. Taki podział pomaga interpretować wzorce, ale nie jest sztywnym systemem klasyfikacji: granice między grupami są płynne, a na mikrobiom wpływają dieta i styl życia.

Dysbioza

Dysbioza to nierównowaga między grupami bakterii uznawanymi za korzystne i niekorzystne. Przeglądy badań łączą wzorce dysbiozy z dietą i różnymi dolegliwościami [2]. Ważne: taki wzorzec wskazuje na związek, a nie potwierdza choroby ani nie stanowi wskazania do leczenia.

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) i metabolizm energetyczny

Bakterie jelitowe wytwarzają z błonnika krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (Short-Chain Fatty Acids, SCFA), takie jak maślan, octan i propionian. Maślan jest ważnym źródłem energii dla komórek błony śluzowej jelit [4]. Test szacuje potencjał na podstawie obecności bakterii wytwarzających SCFA; nie mierzy bezpośrednio kwasów tłuszczowych.

Bariera jelitowa i „nieszczelne jelito”

Termin „nieszczelne jelito” (zwiększona przepuszczalność jelit) opisuje podwyższoną przepuszczalność bariery jelitowej. Koncepcja i możliwa rola przekaźnika, jakim jest zonulina, są przedmiotem dyskusji naukowej [5], ale nie zostały ostatecznie uznane za odrębną chorobę. Test mikrobiomu ocenia skład bakterii powiązany z funkcją bariery – nie mierzy bezpośrednio jej przepuszczalności.

Prywatność, metodologia i jakość

Ochrona danych i ich przetwarzanie: Ochrona Twoich danych jest dla nas najważniejsza. Zgodnie z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych (RODO) dane dotyczące zdrowia należą do szczególnych kategorii danych osobowych wymagających wzmożonej ochrony (art. 9 RODO). W mybody x ich przetwarzanie odbywa się w określonym celu – wyłącznie w celu wykonania i analizy Twojego testu – oraz na podstawie Twojej zgody. Bez Twojej zgody dane nie będą dalej przetwarzane w innych celach.

Bezpieczeństwo informacji jest zorganizowane zgodnie z normą ISO/IEC 27001, międzynarodowo uznanym standardem systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji. Przesyłanie i przechowywanie Twoich danych odbywa się w formie zaszyfrowanej. Przysługują Ci prawa osoby, której dane dotyczą, określone w RODO – w szczególności prawo dostępu do danych, ich sprostowania i usunięcia. Szczegóły dotyczące okresu przechowywania, przetwarzania i Twoich praw określa polityka prywatności.

Próbkę kału pobiera się w domu. Z próbki pozyskuje się bakteryjne DNA, które następnie analizuje się metodą sekwencjonowania DNA; na tej podstawie oblicza się skład mikrobiomu i wynikające z niego wskaźniki. Profile mikrobiomu tego typu opierają się zazwyczaj na sekwencjonowaniu bakteryjnego genu 16S rRNA.

1. 1

   Pobranie próbki kału

   W domu, przy użyciu zestawu testowego i koperty zwrotnej.

2. 2

   Wysyłka zwrotna

   Bezpłatna wysyłka zwrotna do laboratorium analitycznego.

3. 3

   Sekwencjonowanie DNA

   Ekstrakcja DNA i sekwencjonowanie DNA bakterii.

4. 4

   Bioinformatyka

   Analiza i porównanie z danymi referencyjnymi.

5. 5

   Wynik

   Przygotowanie raportu; 5–10 dni roboczych od otrzymania próbki.

Laboratorium i akredytacja: Analizę przeprowadza medyczne laboratorium specjalistyczne MVZ GANZIMMUN GmbH (Moguncja) metodą sekwencjonowania DNA; laboratorium jest akredytowane zgodnie z normą DIN EN ISO 15189:2024 (numer rejestracyjny DAkkS D-ML-13151-01-00) [8]. Uczestniczy w zewnętrznych badaniach biegłości (m.in. INSTAND e.V., Referenzinstitut für Bioanalytik/RfB, UK NEQAS, ERNDIM). Pojęcie akredytowane (ocena kompetencji technicznych i merytorycznych zgodnie z normą DIN EN ISO 15189 przez DAkkS) należy odróżnić od pojęcia certyfikowane (system zarządzania, np. ISO/IEC 27001) [7].

Często zadawane pytania

Czy przed pobraniem próbki kału muszę o czymś pamiętać?

Aby uzyskać miarodajny wynik, próbkę należy pobrać zgodnie z instrukcją. Niedawne przyjmowanie antybiotyków, ostra biegunka lub znaczna zmiana diety mogą przejściowo zmienić mikrobiom. Najlepiej zanotować takie okoliczności i uwzględnić je przy interpretacji raportu.

Czym jest dysbioza?

Dysbioza to zaburzenie równowagi między grupami bakterii uznawanymi za korzystne i niekorzystne dla jelit. W badaniach takie wzorce wiąże się z dietą i dolegliwościami. Wskazanie na dysbiozę oznacza korelację, a nie potwierdzenie choroby.

Czy test mikrobiomu może diagnozować choroby?

Nie. Test opisuje skład flory jelitowej, ale nie stawia diagnozy. Choroby jelit diagnozuje lekarz, na przykład na podstawie wywiadu oraz badań krwi, kału lub badań endoskopowych. Test może co najwyżej dostarczyć wskazówek do rozmowy z lekarzem.

Co oznacza „nieszczelne jelito” i czy test to mierzy?

„Nieszczelne jelito” oznacza zwiększoną przepuszczalność bariery jelitowej. Pojęcie to jest przedmiotem dyskusji naukowej, ale nie uznaje się go za odrębną chorobę. Test mikrobiomu ocenia skład bakterii powiązany z barierą jelitową, ale nie mierzy bezpośrednio samej jej przepuszczalności.

Jak wiarygodne i powtarzalne są testy mikrobiomu jelitowego na podstawie próbki kału?

Wyniki zależą od sposobu pobrania próbki, momentu jej pobrania, diety i metody analizy, dlatego mogą się różnić. Towarzystwa naukowe podchodzą dotychczas ostrożnie do oceny wartości klinicznej testów oferowanych bezpośrednio konsumentom. Obecnie testy te są tylko w ograniczonym stopniu przydatne do rzetelnej oceny medycznej.

Czym są enterotypy?

Enterotypy to ogólny podział mikrobiomów według dominujących grup bakterii. Pomagają opisywać wzorce występujące w różnych populacjach. Granice między typami są płynne, a na ich kształt wpływają dieta i styl życia.

Jak przebiega pobieranie próbki i ile to trwa?

Próbkę kału pobiera się w domu za pomocą zestawu testowego i bezpłatnie odsyła do laboratorium. Od momentu otrzymania próbki analiza trwa zwykle 5–10 dni roboczych; następnie raport jest dostępny w portalu internetowym. Dokładny czas podano na stronie produktu.

Jak chronione są moje dane?

Przetwarzanie odbywa się zgodnie z RODO; system zarządzania bezpieczeństwem informacji jest zgodny z normą ISO/IEC 27001. Dane dotyczące zdrowia są szyfrowane podczas przesyłania i przechowywania. Szczegóły określa polityka prywatności dostawcy.

Źródła

1. Human Microbiome Project Consortium. Struktura, funkcje i różnorodność zdrowego ludzkiego mikrobiomu. Nature 2012;486:207–214. PubMed
2. Valdes AM, Walter J, Segal E, Spector TD. Rola mikrobioty jelitowej w żywieniu i zdrowiu. BMJ 2018;361:k2179. PMC
3. Arumugam M i in. Enterotypy ludzkiego mikrobiomu jelitowego. Nature 2011;473:174–180. Nature
4. Koh A, De Vadder F, Kovatcheva-Datchary P, Bäckhed F. Od błonnika pokarmowego do fizjologii gospodarza: krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe jako kluczowe metabolity bakteryjne. Cell 2016;165(6):1332–1345. PubMed
5. Fasano A. Zonulina i jej wpływ na funkcjonowanie bariery jelitowej: biologiczne wrota do stanów zapalnych, chorób autoimmunologicznych i nowotworów. Physiol Rev 2011;91(1):151–175. Physiological Reviews
6. Cammarota G i in. Międzynarodowe stanowisko ekspertów w sprawie badań mikrobiomu w praktyce klinicznej. Lancet Gastroenterol Hepatol 2024. PMC
7. DAkkS – laboratoria medyczne / DIN EN ISO 15189 (objaśnienie akredytacji). dakks.de
8. MVZ GANZIMMUN GmbH. Zarządzanie jakością – akredytacja zgodnie z DIN EN ISO 15189:2024 (DAkkS D-ML-13151-01-00). ganzimmun.de