Testy jelitowe i mikrobiomu: wskaźniki, metodologia i podstawa naukowa
Test mikrobiomu analizuje na podstawie próbki kału skład bakterii jelitowych – między innymi ich różnorodność (dywersyfikację), stosunek różnych grup bakterii oraz wskazania na dysbiozę. Opisuje aktualny stan środowiska jelitowego, ale nie stawia diagnozy. „Nieszczelne jelita” to omawiana w nauce koncepcja, a nie potwierdzone, niezależne rozpoznanie. Nieprawidłowe wyniki powinny zostać poddane ocenie lekarskiej.
Naukowe podstawy testów jelitowych/mikrobiomu
Mikrobiom jelitowy to ogół bilionów mikroorganizmów żyjących w jelitach. Human Microbiome Project wykazał, że skład mikrobiomu znacznie różni się między zdrowymi osobami i nie istnieje jeden „prawidłowy” mikrobiom [1]. Test mikrobiomu określa, jakie grupy bakterii występują i w jakich proporcjach, a następnie wyprowadza z tego wskaźniki, takie jak różnorodność bakterii lub wskazania na zaburzenie równowagi (dysbiozę).
Badania łączą skład mikrobiomu z odżywianiem, metabolizmem i funkcjonowaniem układu odpornościowego [2]. Bakterie wytwarzają na przykład z błonnika pokarmowego krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak maślan, które mają istotne znaczenie dla błony śluzowej jelit [4]. Takie zależności mają w większości charakter asocjacyjny – wskazują wzorce, ale rzadko jednoznaczne związki przyczynowo-skutkowe dotyczące poszczególnych osób.
Ta strona wyjaśnia, jakie wskaźniki dostarcza test mikrobiomu, na jakich badaniach opiera się ich interpretacja, jak przetwarzana jest próbka kału i – co równie ważne – gdzie znajdują się granice tych badań. Towarzystwa naukowe nadal ostrożnie oceniają bowiem wartość kliniczną takich testów [6].
Przegląd analizowanych wskaźników
| Wskaźnik | Co opisuje | Dlaczego ma znaczenie | Interpretacja (probabilistyczna) | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| Różnorodność bakterii (dywersyfikacja) | Ile różnych gatunków bakterii występuje i jak równomiernie są reprezentowane. | W badaniach większą różnorodność często wiąże się ze stabilnością środowiska jelitowego. | Wartość orientacyjna, a nie wskaźnik zdrowia; „więcej” nie oznacza automatycznie „lepiej”. | HMP 2012 [1] |
| Enterotyp | Podział według dominujących grup bakterii. | Opisuje ogólne wzorce mikrobiomu obserwowane w różnych populacjach. | Enterotypy są raczej tendencjami niż wyraźnie odgraniczonymi kategoriami. | Arumugam 2011 [3] |
| Dysbioza | Stosunek drobnoustrojów raczej ochronnych do raczej obciążających organizm. | Zaburzenie równowagi wiąże się z różnymi dolegliwościami. | Zależność asocjacyjna, nie diagnostyczna; wzorzec, a nie potwierdzenie choroby. | Valdes 2018 [2] |
| Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (producenci SCFA) | Odsetek bakterii, które na przykład wytwarzają maślan z błonnika pokarmowego. | SCFA mają znaczenie dla zaopatrywania błony śluzowej jelit w energię. | Wnioskowanie na podstawie składu bakterii, bez bezpośredniego pomiaru SCFA. | Koh 2016 [4] |
| Błona śluzowa jelit i bariera | Bakterie markerowe wiązane z funkcją błony śluzowej i bariery. | Odniesienie do dyskutowanego naukowo zagadnienia przepuszczalności jelit. | Test mierzy skład, a nie bezpośrednio przepuszczalność bariery. | Fasano 2011 [5] |
| Indeksy FODMAP i metabolizmu | Wnioski funkcjonalne dotyczące wykorzystywania składników odżywczych i środowiska jelitowego. | Mają dostarczać wskazówek dotyczących dostosowania diety. | Interpretacje obliczeniowe; należy je indywidualnie skonsultować ze specjalistami. | Valdes 2018 [2] |
Według dostawcy test Complete wykrywa ponad 1500 gatunków bakterii i kilka obszarów funkcjonalnych. Wszystkie wskaźniki są statystycznymi klasyfikacjami opartymi na badaniach mikrobiomu, a nie indywidualnymi diagnozami.
Wskaźniki w szczegółach
Różnorodność bakterii
Różnorodność opisuje, ile gatunków bakterii występuje oraz jak równomiernie są one rozłożone. Human Microbiome Project wykazał, że zdrowe osoby mają bardzo różne, ale funkcjonalnie podobne mikrobiomy [1]. W niektórych badaniach małą różnorodność wiąże się z niekorzystnymi wzorcami – pojedynczy wskaźnik różnorodności nie jest jednak oceną stanu zdrowia.
Enterotypy
Arumugam i współpracownicy opisali, że mikrobiomy można z grubsza grupować według dominujących rodzajów bakterii (enterotypów) [3]. Podział ten pomaga porządkować wzorce, ale nie jest sztywnym systemem kategorii: przejścia są płynne i zależą od diety oraz stylu życia.
Dysbioza
Dysbiozą nazywa się zaburzenie równowagi między grupami bakterii uznawanymi za raczej korzystne i raczej niekorzystne. Przeglądy badań wiążą wzorce dysbiozy z dietą i różnymi obrazami dolegliwości [2]. Ważne: taki wzorzec jest skojarzeniem, a nie dowodem choroby ani wskazaniem do leczenia.
Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) i metabolizm energetyczny
Bakterie jelitowe wytwarzają z błonnika krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (Short-Chain Fatty Acids, SCFA), takie jak maślan, octan i propionian. Maślan jest ważnym źródłem energii dla komórek błony śluzowej jelit [4]. Test szacuje potencjał na podstawie obecnych bakterii wytwarzających SCFA; nie mierzy bezpośrednio kwasów tłuszczowych.
Bariera jelitowa i „Leaky Gut”
Termin „Leaky Gut” (nieszczelne jelito) opisuje zwiększoną przepuszczalność bariery jelitowej. Koncepcja ta oraz potencjalny przekaźnik sygnałowy zonulina są przedmiotem dyskusji naukowej [5], ale nie zostały ostatecznie uznane za odrębną chorobę. Test mikrobiomu ocenia skład bakterii wiązany z funkcją bariery – nie mierzy bezpośrednio jej przepuszczalności.
Ochrona danych, metodologia i jakość
Ochrona danych i ich przetwarzanie: Ochrona twoich danych jest dla nas najważniejsza. Zgodnie z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych (RODO) dane dotyczące zdrowia należą do szczególnie chronionych kategorii danych osobowych (art. 9 RODO). W mybody® są one przetwarzane w określonym celu – wyłącznie w celu przeprowadzenia i analizy twojego testu – na podstawie twojej zgody. Bez twojej zgody dane nie są dalej przetwarzane w innych celach.
Bezpieczeństwo informacji jest zorganizowane zgodnie z ISO/IEC 27001, międzynarodowo uznanym standardem systemów zarządzania bezpieczeństwem informacji. Przekazywanie i przechowywanie twoich danych odbywa się w formie zaszyfrowanej. Przysługują ci prawa osoby, której dane dotyczą, wynikające z RODO – w szczególności prawo dostępu do danych, ich sprostowania i usunięcia. Szczegóły dotyczące okresu przechowywania, przetwarzania i twoich praw określa polityka prywatności.
Próbkę pobiera się w domu jako próbkę kału. Z próbki izoluje się bakteryjne DNA i analizuje je metodą sekwencjonowania DNA; na tej podstawie oblicza się skład mikrobiomu oraz wyprowadzone wskaźniki. Tego rodzaju profile mikrobiomu opierają się zazwyczaj na sekwencjonowaniu genu bakteryjnego 16S rRNA.
-
1
Pobranie próbki kału
W domu, za pomocą zestawu do testu i koperty zwrotnej.
-
2
Odesłanie
Bezpłatne odesłanie do laboratorium analitycznego.
-
3
Sekwencjonowanie DNA
Ekstrakcja DNA i sekwencjonowanie DNA bakterii.
-
4
Bioinformatyka
Analiza i porównanie z danymi referencyjnymi.
-
5
Wynik
Sporządzenie raportu; 5–10 dni roboczych od otrzymania próbki.
Laboratorium i akredytacja: Analiza jest przeprowadzana w medycznym laboratorium specjalistycznym MVZ GANZIMMUN GmbH (Moguncja) metodą sekwencjonowania DNA; laboratorium posiada akredytację zgodną z normą DIN EN ISO 15189:2024 (numer rejestracyjny DAkkS D-ML-13151-01-00) [8]. Uczestniczy w zewnętrznych badaniach biegłości (m.in. INSTAND e.V., Referenzinstitut für Bioanalytik/RfB, UK NEQAS, ERNDIM). Termin akredytowane (ocena kompetencji technicznych i merytorycznych zgodnie z DIN EN ISO 15189 przeprowadzana przez DAkkS) należy odróżnić od terminu certyfikowane (system zarządzania, np. ISO/IEC 27001) [7].
Czego te testy nie zapewniają
- To nie jest diagnoza. Test mikrobiomu opisuje jego skład; nie wykrywa choroby i nie zastępuje diagnostyki lekarskiej.
- Duża zmienność. Mikrobiom zmienia się pod wpływem diety, leków i upływu czasu. Wyniki są chwilowym obrazem i w zależności od metody mają różną powtarzalność.
- „Zespół nieszczelnego jelita” nie jest uznaną diagnozą. Koncepcja ta jest przedmiotem badań; test oparty na składzie mikrobiomu nie może potwierdzić zwiększonej przepuszczalności jelit.
- Powściągliwa ocena specjalistów. Międzynarodowe gremia eksperckie uznają obecnie kliniczne zastosowanie testów mikrobiomu za ograniczone [6]; wynikające z nich zalecenia należy interpretować ostrożnie.
- Kiedy konieczna jest konsultacja lekarska. Obecność krwi w stolcu, niezamierzona utrata masy ciała oraz utrzymujące się lub silne dolegliwości wymagają konsultacji lekarskiej, a nie samodzielnego testu.
Najczęściej zadawane pytania
Czy przed pobraniem próbki stolca muszę o czymś pamiętać?
Aby uzyskać miarodajny wynik, próbkę należy pobrać zgodnie z instrukcją. Niedawne przyjmowanie antybiotyków, ostra biegunka lub znaczna zmiana diety mogą tymczasowo zmienić mikrobiom. Najlepiej odnotować takie okoliczności i uwzględnić je przy interpretacji raportu.
Czym jest dysbioza?
Dysbioza to zaburzenie równowagi między raczej korzystnymi a raczej niekorzystnymi grupami bakterii w jelitach. W badaniach takie wzorce wiąże się z dietą i dolegliwościami. Wskazanie dysbiozy oznacza powiązanie, a nie potwierdzenie choroby.
Czy test mikrobiomu może diagnozować choroby?
Nie. Test opisuje skład flory jelitowej, ale nie stawia diagnozy. Choroby jelit są diagnozowane przez lekarza, między innymi na podstawie wywiadu oraz badań krwi, kału lub badań endoskopowych. Test może co najwyżej dostarczyć wskazówek do rozmowy z lekarzem.
Co oznacza „nieszczelne jelito” i czy test to mierzy?
„Nieszczelne jelito” oznacza zwiększoną przepuszczalność bariery jelitowej. Koncepcja ta jest przedmiotem dyskusji naukowej, ale nie jest uznawana za odrębną chorobę. Test mikrobiomu ocenia skład bakterii powiązany z barierą jelitową, ale nie mierzy bezpośrednio jej przepuszczalności.
Jak wiarygodne i powtarzalne są testy mikrobiomu kału?
Wyniki zależą od sposobu pobrania próbki, momentu pobrania, diety i metody analizy, dlatego mogą się różnić. Towarzystwa naukowe zachowują dotychczas ostrożność w ocenie wartości klinicznej testów kierowanych bezpośrednio do konsumentów. Obecnie nadają się one do wiarygodnej oceny medycznej jedynie w ograniczonym zakresie.
Czym są enterotypy?
Enterotypy to uproszczony podział mikrobiomów według dominujących grup bakterii. Pomagają opisywać wzorce występujące w różnych populacjach. Granice między typami są płynne i zależą od diety oraz stylu życia.
Jak przebiera pobieranie próbki i ile trwa?
Próbkę stolca pobiera się w domu za pomocą zestawu testowego, a następnie bezpłatnie odsyła do laboratorium. Po otrzymaniu próbki analiza trwa zazwyczaj 5–10 dni roboczych; następnie raport jest dostępny w portalu internetowym. Dokładny czas podano na stronie produktu.
Jak chronione są moje dane?
Przetwarzanie danych odbywa się zgodnie z RODO, a system zarządzania bezpieczeństwem informacji jest zorganizowany zgodnie z normą ISO/IEC 27001. Dane dotyczące zdrowia są szyfrowane podczas przesyłania i przechowywania. Szczegóły określa polityka prywatności dostawcy.
Źródła
- Human Microbiome Project Consortium. Structure, function and diversity of the healthy human microbiome. Nature 2012;486:207–214. PubMed
- Valdes AM, Walter J, Segal E, Spector TD. Role of the gut microbiota in nutrition and health. BMJ 2018;361:k2179. PMC
- Arumugam M i in. Enterotypes of the human gut microbiome. Nature 2011;473:174–180. Nature
- Koh A, De Vadder F, Kovatcheva-Datchary P, Bäckhed F. From dietary fiber to host physiology: short-chain fatty acids as key bacterial metabolites. Cell 2016;165(6):1332–1345. PubMed
- Fasano A. Zonulin and its regulation of intestinal barrier function: the biological door to inflammation, autoimmunity, and cancer. Physiol Rev 2011;91(1):151–175. Physiological Reviews
- Cammarota G i in. International consensus statement on microbiome testing in clinical practice. Lancet Gastroenterol Hepatol 2024. PMC
- DAkkS – laboratoria medyczne / DIN EN ISO 15189 (wyjaśnienie akredytacji). dakks.de
- MVZ GANZIMMUN GmbH. Zarządzanie jakością – akredytacja zgodnie z DIN EN ISO 15189:2024 (DAkkS D-ML-13151-01-00). ganzimmun.de
Odpowiednie testy jelitowe i mikrobiomu
Od kompaktowego podstawowego badania flory jelitowej po kompleksową analizę Complete.
Chcesz dowiedzieć się więcej o naszych testach? Napisz do nas :)!
Muskeln aufbauen und Fett abbauen gleichzeitig: geht das? Sechs messbare Hebel
Snacks, die dein Partner nicht verträgt: Allergie oder Unverträglichkeit?
Poziom testosteronu: jakie codzienne czynniki naprawdę go obniżają
Dwa testy DNA, dwa wyniki: skąd biorą się różnice
Powtórzyć test DNA: kiedy naprawdę należy wykonać drugi test